
Mu gitondo cyo kuri uyu wa mbere, inkuru ibabaje yasakaye hose ko uwahoze ari Komiseri Wungirije wa Polisi, Sam Omalla, yitabye Imana. Sam Omalla yapfiriye mu bitaro bya Mulago, aho yari amaze igihe arwariye kanseri.
Amakuru aturuka hafi yโumuryango we ndetse no mu nzego za polisi avuga ko Omalla yari amaze igihe kinini arwaye, aho byatangajwe ko yagiye mu bitaro bwa mbere mu mpera zโumwaka ushize. Icyakora, abari bazi ubuzima bwe bya hafi bavuga ko kuva ubwo, ubuzima bwe bwakomeje kuzamba, kugeza ubwo yitabye Imana.

Inkuru zemeza ko uburwayi bwa kanseri bwa Sam Omalla bwatangiye kugaragara bucece, nkโuko bisanzwe bigenda kuri kanseri aho akenshi igaragaza ibimenyetso nyuma yโigihe kinini. Bivugwa ko mu ntangiriro yโumwaka ushize, Omalla yatangiye kugaragaza ibimenyetso birimo umunaniro udasanzwe, kubabara mu mubiri no kugabanuka kโubushobozi bwo gukora akazi koroheje ka buri munsi.
Abo mu muryango we bavuze ko yagiye kwivuza inshuro nyinshi, ariko uko iminsi yicumaga uburwayi bukarushaho kumutwara intege. Mu ntangiriro, bamwe bakekaga ko ari uburwayi busanzwe, ariko ibizamini byaje kwemeza ko ari kanseri, ari nayo mpamvu yahise atangira kwitabwaho byihariye.
Mu kwezi kwa Kamena 2024, Omalla yajyanywe mu bitaro bya Mulago, aho yari akurikiranwa nโabaganga bโinzobere mu kuvura kanseri. Kuva icyo gihe, yari ageze aho atagishobora kwisanzura no gukora ibintu byinshi ku giti cye.

Sam Omalla yavukiye muri Uganda, aho yakuriye akunda cyane igihugu cye nโinzego zโumutekano. Mu mwaka wa 1980, yinjiye muri Polisi ya Uganda, aho yatangiriye ku rwego rwo hasi nkโumupolisi usanzwe. Bitewe nโubwitange bwe, ubunyangamugayo ndetse nโubuhanga yagaragazaga mu kazi, yazamuwe mu ntera inshuro nyinshi.
Yageze ku rwego rwo kuba Komiseri Wungirije wa Polisi, inshingano yazifashe abizi neza ko zirimo byinshi bisaba ubwitange bukomeye. Yamenyekanye cyane mu nshingano ze zo kuyobora ibikorwa byโumutekano muri Kampala, aho yagize uruhare rukomeye mu kuyobora ibikorwa byo gucunga umutekano mu gihe cyโimyigaragambyo nโibihe byโubukana.

Omalla azibukirwa cyane nkโumwe mu bayobozi ba Polisi batigeze bagira ubwoba bwo gufata ibyemezo bikomeye mu gihe cyโimvururu. Mu mwaka wa 2011, ubwo habaga imyigaragambyo ya “Walk-to-Work”, Sam Omalla yari ku isonga mu kuyobora ibikorwa byo gucunga umutekano.
Icyo gihe, abigaragambyaga bari barakajwe nโizamuka ryโibiciro ku isoko, cyane cyane ibikomoka kuri peteroli, bigatera igitutu gikomeye kuri guverinoma. Sam Omalla yabaye isura izwi cyane kuri rubanda kuko yakundaga kugaragara ari imbere mu bikorwa byo guhosha imyigaragambyo.
Nubwo bamwe bamunengaga uburyo bukomeye yakoresheje mu guhosha imvururu, hari n’abamushimiraga kubera uburyo yabashije gukumira ko ibintu bidakura bikaba ibindi. Abasesenguzi b’imibereho ya politiki muri Uganda bemeza ko iyo hatabaho ubuyobozi bwa polisi burimo abantu nka Omalla, ibintu byari kurushaho kuzamba muri icyo gihe cyari cyuzuyemo umwuka mubi.
Abakoranye na Sam Omalla bamwibuka nkโumuntu wari uzi akazi ke, uharanira gukorera abaturage, wanga ruswa kandi ukunda kuvugisha ukuri. Bavuga ko yari umugabo wโintwari utaranzwe no gushidikanya mu gufata ibyemezo, ariko wifuzaga ko buri wese amenya ko amahoro nโumutekano ari inkingi yโiterambere ryโigihugu.
Mu buzima busanzwe, Omalla yari umuntu woroshye, ukunda abantu kandi ugira umutima wo gufasha. Yagize uruhare mu bikorwa byinshi byโubugiraneza, aho yagiye afasha imiryango itishoboye ndetse nโabana batagira kivurira.
Inkuru yโurupfu rwa Sam Omalla yakiriwe nโagahinda kenshi. Abayobozi bโinzego zitandukanye za leta, abakozi ba polisi, inshuti nโabavandimwe be, ndetse nโabaturage basanzwe, bose batangaje ko bababajwe bikomeye no kubura umuntu wโinararibonye kandi witanze ku bwโigihugu.
Komiseri mukuru wa Polisi ya Uganda, mu butumwa yanyujije ku mbuga nkoranyambaga, yavuze ati:
“Twatakaje umwe mu bakozi bacu bโintangarugero. Sam Omalla yari umukozi wโindashyikirwa, wari warahize ubuzima bwe kugira ngo igihugu kigire umutekano nโamahoro. Turamwifuriza iruhuko ridashira, kandi twihanganishije umuryango we mu bihe bikomeye.”
Ndetse na bamwe mu bayobozi bakuru bโigihugu bagize icyo batangaza. Umwe muri bo yagize ati:
“Ubwitange bwa Sam Omalla ni isomo rikomeye kuri buri wese ukora akazi ko guharanira umutekano. Tuzahora tumwibuka.”
Kugeza ubu, gahunda yo gushyingura nyakwigendera Sam Omalla iracyategurwa. Umuryango we nโinzego za polisi batangaje ko bagiye gutegura umuhango wโicyubahiro uzabera i Kampala, aho abantu bazahabwa umwanya wo kumusezeraho no kumwubahiriza.
Biteganyijwe ko umuhango wo kumusezeraho uzitabirwa nโabantu benshi barimo abayobozi bakuru ba leta, abahoze ari abapolisi n’abandi baturage basanzwe. Hazaba harimo ibikorwa byo kwibuka ubuzima nโibikorwa bye, kumushimira no kumusezeraho mu cyubahiro gikwiriye umuntu wagize uruhare runini mu mutekano wโigihugu.
Sam Omalla asize umurage ukomeye. Asize isomo ryโuko gukorera igihugu bitagombera kuba byoroshye, ahubwo bisaba umutima wโubwitange nโubutwari. Abamuzi bavuga ko ubutwari bwe nโindangagaciro yโukuri bizakomeza kuba urwibutso ku babashije kumumenya cyangwa kumukurikira mu kazi ke.
Asize kandi amasomo ku bakiri bato bakora mu nzego zโumutekano nโabandi bose bafite inshingano mu guharanira inyungu rusange: gukorera abaturage neza, kurwanya akarengane, no guharanira ko amategeko yubahirizwa.
Urupfu rwa Sam Omalla ni igihombo gikomeye ku muryango we, ku nzego zโumutekano ndetse no ku gihugu muri rusange. Ni igihombo ku banyarwanda nโabagande, ndetse no ku bantu bose bari bamuzi nkโinshuti, umuyobozi nโumujyanama.
Twifurije umuryango we nโinshuti be kwihangana muri ibi bihe bikomeye.
Imana imuhe iruhuko ridashira.
Turakomeza tubagezeho amakuru mashya ajyanye no gutegura umuhango wo kumusezeraho.















