Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC) ni igihugu gikungahaye ku mutungo kamere: coltan, zahabu, diyama, cobalt nβandi mabuye yβagaciro akunzwe kwifashishwa mu ikoranabuhanga rihanitse. Nyamara, kuva mu 1960 ubwo cyabonaga ubwigenge, cyahuye nβuruhurirane rwβintambara nβimvururu zagiye zishegesha ubusugire bwacyo kugeza nβubu.
Mu ntara za Kivu yβAmajyaruguru nβAmajyepfo, imitwe yitwaje intwaro irenga 120 igaragara muri ako gace, aho buri mutwe ugira impamvu zawo zirimo amoko, uburenganzira bwa muntu, ubucukuzi bwβamabuye yβagaciro nβimpamvu za politiki.

Umwe mu mitwe imaze kumenyekana cyane ni M23 (Mouvement du 23 Mars), uvuga ko urwanira uburenganzira bwβAbanye-Congo bavuga Ikinyarwanda, bahohoterwa cyangwa bagahabwa akato mu gihugu cyabo ku bwβamateka yβubuhunzi nβamoko.
Uyu mutwe wavuzweho kongera gufata intwaro kuva mu 2021 nyuma yβimyaka wari waracururutse, maze usubira mu mirwano na Leta ya Congo, ugenzura ibice bitandukanye mu burasirazuba bwβigihugu.
U Rwanda rushinjwa kenshi nβubutegetsi bwa RDC kuba inyuma yβumutwe wa M23, ruwuha intwaro, amakuru yβiperereza nβibikoresho bya gisirikare.
U Rwanda rwakomeje guhakana ibyo birego, rugasobanura ko ibyo ari uburyo bwo guhisha ibibazo bya politiki nβivangura rishingiye ku moko riri mu gihugu imbere, ndetse ko na rwo ruhangayikishijwe nβumutekano mucye uterwa nβimitwe nkβFDLR, igizwe nβabagize uruhare muri Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994.
Umwihariko wβintambara yo muri Congo ni uko iterwa nβubutunzi. Amabuye yβagaciro, aho kuba isoko yβiterambere, yahindutse indiri yβamaraso. Imitwe yitwaje intwaro iracukura, igurisha ayo mabuye binyuranyije nβamategeko, ikagura intwaro kandi igakomeza urugomo.


Amakompanyi mpuzamahanga nβabashoramari bakomeje gushinjwa gutiza umurindi ibi bikorwa, aho inyungu zabo zishyirwa imbere yβubuzima bwβabaturage.
Nkβuko raporo za Loni zibigaragaza, intambara zo muri Congo zimaze guhitana abarenga miliyoni esheshatu kuva mu 1996. Miliyoni zirenga zirindwi zavuye mu byabo, bamwe bajya mu nkambi zβimpunzi, abandi baratatana imbere mu gihugu.
Ihohoterwa rishingiye ku gitsina, gufata abagore ku ngufu, gushora abana mu gisirikare, gukubitwa no gusahurwa kwβinzu zβabaturage ni bimwe mu bikorwa bishingiye kuri iyo ntambara.
Imiryango mpuzamahanga nka Human Rights Watch, MΓ©decins Sans FrontiΓ¨res na Amnesty International yakomeje kugaragaza ko ibikorwa bikorerwa abaturage mu Burasirazuba bwa Congo byujuje ibisobanuro byβibyaha byβintambara nβibyaha byibasiye inyokomuntu.
Imibereho yβabaturage yahungabanye. Ishuri ntirikigira agaciro mu bice byinshi byβintambara. Abana baravutswa amahirwe yo kwiga, bamwe bagashorwa mu mirimo ivunanye, abandi bakajya mu mitwe yβinyeshyamba. Ubukungu bwβigihugu bushingiye ku buhinzi nβubucukuzi bwβamabuye bwatakaje agaciro. Igiciro cyβibiribwa kiragurumana, ibitaro nβamavuriro byarasenyutse, abaganga barahunga, indwara nkβiseru, kolera na malariya zica abaturage nkβuko intwaro zibica.
MONUSCO, ingabo za Loni ziri muri Congo kuva mu 1999, zinengwa ko zitigeze zifasha guhosha burundu intambara. Abaturage bamenyereye kubona izo ngabo zirebera ibikorwa byβubugizi bwa nabi aho kugira icyo zikora.

Mu 2023, ibihugu bigize Umuryango wa Afurika yβIburasirazuba (EAC) byohereje ingabo muri Congo mu rwego rwo guhosha intambara. Nubwo habayeho ibiganiro byβamahoro hagati ya Leta ya RDC nβumutwe wa M23 i Nairobi nβi Luanda, impande zombi zitarubahiriza neza ibyo zemeranyijweho, intambara irakomeza.
Umwe mu miziro yβintambara ni uko hari ubuyobozi budafite ubushake bwa politiki bwo gukemura ibibazo byβamateka nβubwumvikane buke mu moko. Hari amoko amwe mu Burasirazuba, cyane cyane abavuga Ikinyarwanda, abazwa amateka yβubuhunzi cyangwa inkomoko yabo, aho bamwe bafatwa nkβabanyamahanga, kandi ari Abanye-Congo.
Imitwe nka FDLR igizwe nβabagize uruhare muri Jenoside yakorewe Abatutsi ikomeje gutera inkunga ivangura nβurwango, ikabuza amahoro abaturage. Ikindi ni uko ibihugu byβamahanga bikomeje kurebera, kuko bimaze kwishakira inyungu mu mutungo wa Congo aho kugira uruhare rufatika mu guhosha intambara.
Nubwo byose byasa nkβibyajemo umwijima, hari icyizere. Abaturage bβingeri zose bakomeje kugaragaza inyota yβamahoro, banasabira ubufatanye buhamye. Amasezerano ya politiki ashingiye ku bwubahane, guha ijambo impande zose, kurwanya ivangura, no gukura intwaro mu maboko yβimitwe yitwaje intwaro ni inzira iboneye.
Nkβuko umunyarwanda yabivuze: βAmakimbirane yica inzozi, amahoro akabyara iterambere.β Kongera kubaka Congo irangwa nβubutabera, ubwiyunge nβubusugire byafasha nβakarere kose kwinjira mu bihe bishya byβamahoro nβubufatanye nyakuri.















